أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
86
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
يكى كوهى شده بودى و شفاى بيماران درو باشد و هر جبّار كه قصد آن كند خداى هلاكش كند و مقام ابراهيم دروست و هر كس كه در حرم يا در خانه شود أيمن باشد كس او را نرنجاند قولى ديگر آنست كه : هر كه در آنجا شود بشرايط خود در قيامت از آتش دوزخ ايمن باشد قولى ديگر آنست كه : هر كه او آنسال كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عمره قضا كرد با رسول در آنجا شد ايمن است ، بيانش : « لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ » و خداى را هست بر مردمان قصد كردن آنخانه از بهر زيارت آن كسى كه تواند كه برود بحجّ كردن و استطاعت حرّيّت است و كمال عقل و بلوغ و صحّت و وجود زاد و راحله و تخلية السّرب من الموانع و إمكان المسير و الرّجوع الى كفاية ، هر گه يكى ازين مختلّ بود وجوب ساقط باشد در خبرست كه مردى بنزديك رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد و گفت : يا رسول اللّه ما السّبيل الى الحجّ ؟ - راه بحجّ چيست ؟ - گفت : زاد و راحله و اين روايت عبد الله مسعود و ابن عباس و عايشه و انس و جابر است از پيغمبر [ وَ مَنْ كَفَرَ ] و هر كه كافر شود يعنى بحجّ ناكردن خداى تعالى مستغنى است از جهانيان تا بدانند كه خداى را تعالى در گزاردن حجّ و عبادت منفعتى نيست عبد الله عباس و ضحاك گفتند كه : هر كه جحود كند وجوب حجّ را كافر شود و روايت كردند از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه گفت : مراد آنست كه من كفر باللّه و اليوم الآخر هر كه بخداى و قيامت كافر شود سعيد بن المسّيب گفت : آيت در جهودان آمد آنگه كه گفتند كه : حجّ كردن بخانهء كعبه واجب نيست ضحاك گفت : چون آيت حجّ آمد رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم أهل مكّه را جمع كرد و ايشان را بحجّ دعوت كرد أهل يك ملّت اجابت كردند و اهل پنج ملّت كافر شدند گفتند كه : ما ايمان نياوريم بدان و نماز نكنيم فرا جهت او حجّ نكنيم به او خداى تعالى اين آيت فرستاد و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : صلّوا خمسكم و صوموا شهركم و أدّوا زكات مالكم و حجّوا بيتكم تدخلوا جنّة ربكم نماز پنجگانه بجاى آريد و روزهء ماه رمضان بداريد و زكات مال بدهيد و حجّ خانه بگزاريد تا ببهشت خداى رويد ابو امامه گفت كه : رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : هر كرا حاجتى ظاهر منع نكند و سلطانى قاهر و بيمارى حابس باز ندارد از حجّ و حجّ نكند خواه جهود ميرد و خواه ترسا .